Nhan đề, tựa đề, lời bạt

Tháng Mười Hai 25, 2014 at 7:20 sáng Để lại phản hồi

Nhan đề, tựa đề, lời bạt 

Thời gian gần đây trên  sách báo và trên các phương tiện truyền thông, khi nhắc đến tên một bài báo, một bài thơ, bài văn, bản nhạc, hay rộng ra, một sáng tác văn chương, một tác phẩm nghiên cứu v.v.  không ít người hay dùng từ tựa đề, chẳng hạn: Bài thơ có tựa đề, bài xã luận mang tựa đề, trình bày nhạc phẩm với tựa đề, v.v.. Nhiều em học sinh thắc mắc không hiểu dùng từ tựa đề như vậy có đúng không.

Vâng, đúng là từ tựa đề mới được một số người ưa dùng – vì chuộng lạ – mà đâu biết dùng như thế“ không chuẩn”. Quả vậy, trong tiếng Việt chúng ta vốn có các từ Hán-Việt nhan đề, đầu đề, tiêu đề… đã quen dùng ­- với những sắc thái nghĩa khác nhau – để gọi tên các bài báo, bài văn, bản nhạc, tập luận văn, công trình nghiên cứu, v.v.. Nhan là “vẻ mặt”đề, là “nêu lên”, theo GS Nguyễn Lân, nghĩa đen là “nêu lên trên mặt”. Đầu đề  vấn đề nêu lên đầu tiên”, nghĩa tương tự như nhan đề, thường chỉ những tác phẩm có dung lượng và khuôn khổ nhỏ hơn, còn tiêu đề thường được dùng để chỉ tên các tiểu mục, tức các phần của văn bản.

Xin tìm hiểu tiếp về từ tựa đề. Đây là một từ ghép mượn âm Hán, nhưng Hán ngữ lại không dùng từ này. Tiếng Hán chỉ có chữ tự (ta phiên thành tựa) nhưng không dùng để gọi tên các tác phẩm văn hóa, mà mang nghĩa khác hẳn. Tự  là “dẫn”, hiểu rộng ra là “trình bày, thuyết minh”. Ta chuyển dịch thành tựa, đề tựa (không phải tựa đề), lời tựa, hoặc lời nói đầu (tiếng Pháp + Anh: Preface). Đây không phải là tên gọi tác phẩm mà là bài văn đặt ở đầu sách, nằm ngoài văn bản của tác phẩm, được viết ra để thuyết minh cho nó; nội dung nói về mục đích, tôn chỉ, cách viết, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, v.v… Lời tựa thường do chính tác giả của cuốn sách viết, cũng có khi do người khác viết (trường hợp này thường được gọi là lời giới thiệu thay lời tựa). Lời tựa là thành phần chiếu ứng với lời bạt in ở cuối sách, cũng nằm ngoài văn bản của tác phẩm.

Bạt hoặc lời bạt (tiếng Hán còn gọi là đề bạt, hậu tự, hậu kí). Bạt  nghĩa đen là “gót chân sau, hậu cũng là sau”, ý nói phần đặt ở sau cùng (cuối) của cuốn sách, chiếu ứng với lời tựa in ở đầu sách. Bạt nêu lên nhận xét hoặc ấn tượng đối với tác phẩm. Nội dung của bạt thuyết minh thêm về cuốn sách, về những gì mà bài tựa chưa nói tới hoặc chưa nói hết. Những lời thuyết minh này rất quan trọng, giúp người đọc hiểu cuốn sách chẳng kém gì lời tựa

Đình Cao

 

 Nguồn: Báo Văn nghệ số 50/2014

 

Advertisements

Entry filed under: 3- NGHIÊN CỨU - LÝ LUẬN - PHÊ BÌNH.

Truyện ngắn: MÙA CHIM LẠI VỀ Loay hoay với website văn học

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


LỜI GIỚI THIỆU

SẮC MÀU THỜI GIAN Chuyên trang Văn học - Nghệ thuật. Giới thiệu: về vùng đất và con người Quảng Ngãi, các tác phẩm văn học của các tác giả trong và ngoài tỉnh. Nơi gặp gỡ, giao lưu của bạn bè gần xa. Thân mời các bạn cộng tác. Thư từ, tác phẩm xin gởi về: Hồ Nghĩa Phương, Email: honghiaphuong@gmail.com

Bài viết mới

LƯỢNG TRUY CẬP

  • 340,322 Người

Danh mục


%d bloggers like this: