Nhớ và tiễn biệt anh Phạm Ngọc Cảnh

Tháng Mười 24, 2014 at 4:34 sáng Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Pham Ngoc Canh

                                                                                    (1934-2014)                                                                                                                    

PHẠM NGỌC CẢNH

LÝ NGỰA Ô Ở HAI VÙNG ĐẤT

Anh lớn lên vó ngựa cuốn về đâu
gặp câu hát bền lòng rong ruổi mãi
đường đánh giặc trẩy xuôi về bến bãi
Lý ngựa ô em hát đợi bên cầu.

Hóa vô tận bao điều mơ tưởng ấy
bao câu hát ông cha mình gửi lại
sao em thương câu lý ngựa ô này
sao anh nghe đến lần nào cũng vậy
sao chỉ thấy riêng mình em đứng đấy
chỉ riêng mình em hát với anh đây.

Làng anh ở ven sông
Sắp vào tháng tư
mắt tình tứ rủ nhau về hội Gióng
mùi hương xông nụ cười lên nhẹ bẫng
ai chẳng ngỡ mình đang đi trong mây
ai chẳng tin mình đang rong ngựa sắt
cả một vùng sông ai chẳng hát
sao không nghe câu lý ngựa ô này

Thế mà bên em móng ngựa gõ mê say
qua phá rộng duềnh lên gợn sóng
qua truông rậm
đến bây giờ anh buộc võng
gặp mối dây buộc ngựa gốc lim già
suốt miền Trung sông suối dày tơ nhện
suốt miền Trung núi choài ra biển
nên gập ghềnh câu lý ngựa ô qua

Anh đa tình nên cứ muốn lần theo
xấu hổ gì đâu mà anh giấu diếm.
Ðêm đánh giặc mịt mù cao điểm
vạch lá rừng nhìn xuống quê em
mặt đất ra sao mà thúc vào điệu lý
khuôn mặt ra sao mà suốt thời chống Mỹ
lý ngựa ô hát đến mê người
mỗi bước mỗi bồn chồn về em đó em ơi.

Hay vì làng anh ở ven sông
những năm gần đây tháng tư vào hội Gióng
đã hát quen lý ngựa ô rồi
khen câu miền Trung qua truông dài phá rộng
móng gõ mặt thời gian gõ trống
khen câu miền Nam như giục như mời
ngựa tung bờm bay qua biển lúa
ngựa ghìm cương nơi sông xòe chín cửa
tiếng hí chào xa khơi…
hay em biết quê anh ngoài đó
câu hát bắc cầu qua một thời quan họ
câu hát xui nhau nên vợ nên chồng
lý ngựa ô này hát theo đường đánh giặc
có điều gì như thế ẩn vào trong?

Em muốn về hội Gióng với anh không
để anh khoe với họ hàng câu lý ấy
em muốn làm dâu thì em ở lại
lý ngựa ô xin cưới sắp về rồi
đồng đội anh đã trọn mùa thắng giặc
cũng sắp về chia vui.

 Nhớ và tiễn biệt anh Phạm Ngọc Cảnh 

Nhà anh ở gần sông Đuống (nay là số 44, ngõ 486 – Ngô Gia Tự, phường Đức Giang, quận Long Biên, Hà Nội). Lần ấy, cách nay đã 30 năm tôi dong xe đạp đạp theo dọc đường số Một đến thăm anh. Anh đang lững thững đi dạo dưới một giàn gấc quả rất sai và đang độ chín… Chúng tôi ngồi đối diện với nhau bên cái của sổ con nhìn ra những chân mạ đang kỳ “bánh tẻ”  xanh đến lạ lùng. Cảnh sắc ấy làm tôi liên tưởng tới những vần thơ sắt lửa của anh in trong hai tập Gió vào trận bãoĐêm Quảng Trị, anh viết trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước ác liệt nhất. Mới vậy đấy mà đã “xa lắm rồi anh ơi”!. Hôm ấy, dù  anh  đã bước vào tuổi 50, vậy nhưng tóc chưa ngả màu sương và cái cười thì vẫn trẻ trung, hào phóng…Vậy mà hôm nay, anh đã đi về nơi rất xa, xa lắm! 

Phạm Ngọc Cảnh thuộc lớp nhà thơ xuất hiện ở những năm sắp vào cuộc Kháng chiến chống Mỹ, nhưng cuộc đời cầm súng của anh thì sớm hơn. Anh tạm biệt cái thị xã Hà Tĩnh nhỏ và nghèo quê anh vào bộ đội lúc còn ở tuổi 13 và khoác áo lính liên tục từ đó tới ngày về hưu, hơn bốn mươi năm dòng dã,  đi gần trọn các cuộc chiến tranh vệ quốc. Bây giờ bạn đọc biết anh là người làm thơ, nhưng đã có một thời người ta biết anh là một diễn viên kịch nói, một diễn viên khá quen thuộc với khán giả của Đoàn kich Quân đội những năm sáu mươi, ví như vai Trung úy Phương trong vở Nổi gió… 

Hãy khoan nói về quãng đời hoạt động sân khấu của anh để nói về một Phạm Ngọc Cảnh – nhà thơ, dẫu biết rằng anh duyên, nợ với sân khấu, với văn xuôi không ít. 

Phạm Ngọc Cảnh yêu thơ và làm thơ từ khi nào?. Điều đó chính anh cũng không còn nhớ nữa. Chỉ biết rằng những năm 1957-1958 ở khu văn công quân đội có một diễn viên trẻ ham đọc các sách báo văn nghệ đến lạ lùng. Sau mỗi buổi tập, sau mỗi suất diễn lại thấy anh mải mê đọc. Đầu gường cá nhân cuả anh ở phòng tập thể lúc nào cũng có sách, báo. Anh theo dõi không sót một số tạp chí Văn nghệ và Văn nghệ Quân đội nào. Tôi còn lưu giữ được tờ tạp chí Văn nghệ số 20 (tháng 1-1959). Không phải ký dưới bài thơ mà là dưới mấy dòng rất ngắn trong mục Bạn đọc với Văn nghệ. Anh viết rằng: “nhìn cuộc sống như chuyến xe tốc hành mà chưa thấy cuộc sống đó trên báo chí tôi rất sốt ruột”. Có phải vì sự “sốt ruột” đó mà anh đến với thơ?.  Có phải vì anh yêu cuộc sống mà anh yêu thơ?. Và, dường như sau cái lần “sốt ruột” đó, người ta thấy anh bắt đầu bước vào cuộc đời thơ. Cái tên Phạm Ngọc Cảnh đồng thời được ghi vào trong các bảng phân vai và ký dưới các bài thơ. Cái tên giàu nữ tính đó xuất hiện đều đều vừa như một sự chỉn chu, kiên nhẫn lại vừa như có sự bứt phá, khác người . Cùng làm thơ một lớp với anh dạo ấy đã có không ít người bỏ cuộc. Anh thuộc số rất ít người giữ được tấm lòng trước sau và hết mình với thơ. Anh tâm sự: “Ba bể, bốn bên của thơ đều rộng, chăm đi mà chẳng dễ thấy bờ”. Đến năm này Phạm Ngọc Cảnh đã in cả chục tập thơ. Tiêu biểu là các tập: Gió vào trận bão (in chung với Ngô Văn Phú, Hoài Anh – 1967), Đêm Quảng Trị (bút danh Vũ Ngàn Chi -1972), Ngọn lủa dòng sông (1976), Một tiếng Xa-ma-khi (in chung với Xuân Miễn, Duy Khán – 1981), Lối vào phía bắc (1982), Trăng sau rằm (1985), Đất hai vùng (1986), Nhặt lá (1995), Miền hương lặng (1992),  Bến tìm sông (2001),  Khúc rong chơi(2002), Thơ Phạm Ngọc Cảnh (tuyển, 2003, 2013)… Và cũng có lẽ không có một tờ báo nào được xuất bản từ những năm bảy mươi đến hết thế kỷ XX  mà thiếu vắng tên anh. Tôi có lần bảo với anh như vậy. Anh cười và nói rằng: các cụ dạy “quí hồ tinh bất quí hồ đa”, nhưng anh nói anh chủ trương “dĩ đa vi tinh”, nghĩa là phải làm thật nhiều để lọc lấy ít. Và anh nói thêm, mình có trăm bài, tức là mình có rất nhiều sự lựa chọn, có thể mạnh tay bỏ đi tới 90 bài, nhưng chỉ có 10 bài thì sự lựa chọn ít lắm, chắc gì dám bỏ đi 9?… Và quả đúng như thế , cả đời Phạm Ngọc Cảnh đã sống cùng thơ, trăn trở cùng thơ; và thơ đã không phụ anh. Anh có nhiều bài thơ câu thơ sống được cùng năm tháng, trong số ấy có bài được những người yêu thơ chép vào sổ tay, đưa vào các tuyển thơ hay, in trong sách giáo khoa, đưa các diễn đàn văn chương luận bàn như các bài Sư đoàn, Trăng lên, Đêm Quảng Trị ( bút danh Vũ Ngàn Chi), Lý ngựa ô giữa hai vùng đất… 

Trăng lên anh làm năm 1984 là bài thơ viết về Bác dung dị và thành kính, tha thiết và giàu nhạc điệu. Có thể xem đây là một trong số những bài thơ hay viết về Bác. Vầng trăng Lăng Bác đẹp như vầng trăng cổ tích và Bác của chúng ta lại rất gần gũi đời thường, hai hình ảnh Bác và trăng gần gụi và cùng toả sáng: 

… Con thấy cõi vô biên

Không như lòng đã nghĩ

Khi gặp nét thần tiên

Trong khuôn vàng dung dị

Trong lăng Bác chợt nghỉ

Như sau mỗi việc lam

Trăng ơi trăng biết thế

Nên trăng bước nhẹ chăng! 

Bài thơ đã gieo vào lòng người đọc một nỗi xúc động, một niềm thành kính thiết tha. Ngay khi bài thơ mới viết xong, nhạc sĩ Thuận Yến đã phổ nhạc và cho đến tận hôm nay bài hát Vầng trăng Ba Đình (nhạc Thuận Yến, thơ Phạm Ngọc Cảnh) vẫn là một trong những bài hát hay nhất viết về Bác Hồ được nhiều thế hệ người nghe ưa thích. 

Là một người có may mắn làm việc cùng một đơn vị với nhà thơ Phạm Ngọc Cảnh trong nhiều năm, tôi được biết sau khi rời sân khấu kịch anh đã từng lăn lội ở chiến trường Trị – Thiên, rồi có mặt tít trên Tây Nguyên, tận  ngã ba Đông Dương xa sôi mà ác liệt. Và cũng lại có một dạo, có dễ đến gần mười năm anh làm biên tập viên rồi phụ trách phần thơ của Tạp chí  Văn nghệ Quân đội. Trong thời gian “trấn giữ” cửa thơ nơi “nhà số 4”, anh  đặc biệt chú ý đến những mầm non văn nghệ trẻ, các cây bút thơ chiến sĩ đang rèn luyện học tập và chiến đấu ở các đơn vị cơ sở. Anh vừa chỉ cho họ về nghề, vừa động viên họ trên tình bạn bè, đồng chí. Bây giờ nhiều cây bút trẻ dù đã thành danh vẫn còn giữ nguyên những kỷ niệm đẹp về anh. Mới đây thôi, dịp tháng bảy chúng tôi có nhận được một lá thư của một bạn viết đang công tác ở Thành phố Hồ Chí Minh cung cấp thêm tư liệu về nhà thơ – liệt sĩ Vũ Đình Văn. trong lá thư ấy có kể về những lần anh Văn đến ngôi nhà số 4 và cùng anh Phạm Ngọc Cảnh trò chuyện rất bình đẳng tâm đắc về thơ, bất luận tuổi tác cấp bậc, thâm niên nghề nghiệp. Phạm Ngọc Cảnh còn được coi một trong số không nhiều nhà thơ có tài diễn thuyết. Anh đã có hàng  trăm buổi đăng đàn nói chuyện thơ với công chúng. Anh nói với sinh viên văn khoa các trường đại học, nói với các thày cô giáo giảng dạy văn học ở các trường phổ thông … và  có nhiều buổi khác anh dành thì giờ để tâm đắc với các cụ về hưu, các cựu chiến binh. Anh cũng chẳng chối từ khi đứng trước hàng trăm học trò nhỏ. Nhưng có lẽ nhiều hơn cả là các buổi nói chuyện với cán bộ chiến sĩ các lực lượng vũ trang. Anh đến các học viện, nhà trường, lên vùng biên giới phía bắc, vào Thành phố Hồ Chí Minh, ra biên giới Tây – Nam và sang cả chiến trường Cămpuchia… gặp gỡ các chiến sĩ và tâm sự cùng họ. Biết anh là người hóm hỉnh và có duyên với công chúng, tôi đùa nói anh là “ông Maia của Việt Nam”. (Maia – nhà thơ Xô viết Maiacốpxki chủ soái phong trào “đưa thơ ra quảng trường” và “xuất bản miệng” thơ)

Một con người trẻ trung và giàu nhiệt huyết với thơ, với đời, với người lính như vậy có ai biết, ai ngờ lại lâm vào những hoàn cảnh quá éo le! Sau cả chục năm chăm sóc vợ – chị Tỵ, người con gái làng Bưởi,  một nữ văn công một thời xinh đẹp nằm liệt giường… lại đến chính anh mắc bạo bệnh ấy!. Và, sau những năm tháng gồng mình chống trả bệnh tật, “vịn câu thơ mà đứng dậy” tưởng anh đã qua được chặng hiểm nguy. Nào ngờ anh đột ngột ra đi!. Được tin anh mất, tôi đang nằm trong bệnh viện, không kịp cùng những  bạn đồng nghiệp và đông đảo bạn đọc đến viếng anh. Những kỷ niệm về anh chợt hiện… và tôi viết vội mấy dòng này thay cho một bông hoa tiễn biệt anh! 

Quân y viện 354, ngày 21.10.2014

NGÔ VĨNH BÌNH

 Nguồn: http://nhavantphcm.com.vn/

Advertisements

Entry filed under: 1- GIAI THOẠI VĂN CHƯƠNG.

CHỜ BÃO Cuộc thi Truyện ngắn và Thơ chủ đề “Người đô thị”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


LỜI GIỚI THIỆU

SẮC MÀU THỜI GIAN Chuyên trang Văn học - Nghệ thuật. Giới thiệu: về vùng đất và con người Quảng Ngãi, các tác phẩm văn học của các tác giả trong và ngoài tỉnh. Nơi gặp gỡ, giao lưu của bạn bè gần xa. Thân mời các bạn cộng tác. Thư từ, tác phẩm xin gởi về: Hồ Nghĩa Phương, Email: honghiaphuong@gmail.com

Bài viết mới

LƯỢNG TRUY CẬP

  • 343,793 Người

Categories


%d bloggers like this: